Εναλλακτική Επαυξητική Επικοινωνία (ΕΕΕ)
Τι είναι η ΕΕΕ
Η Εναλλακτική Επαυξητική Επικοινωνία (ΕΕΕ) αποτελεί έναν ευρύ όρο που περιγράφει μεθόδους και στρατηγικές που υποστηρίζουν ή αντικαθιστούν την ομιλία και τη γραφή, όταν αυτές δεν είναι επαρκώς ανεπτυγμένες ή είναι δυσλειτουργικές.
Η ΕΕΕ χωρίζεται σε δύο βασικές κατηγορίες:
- Εναλλακτική: Χρησιμοποιείται όταν δεν υπάρχει ακόμη φωνή ή η ομιλία δεν είναι εφικτή.
- Επαυξητική: Χρησιμοποιείται όταν υπάρχει φωνή, αλλά η χρήση της είναι δύσκολη, π.χ. σε δυσκολίες ανάκλησης λέξεων, δυσαρθρία ή περιορισμένο λεξιλόγιο.
Με τον τρόπο αυτό, η ΕΕΕ λειτουργεί υποστηρικτικά στη διαδικασία αποθήκευσης και ανάκλησης εικόνων, λέξεων και προτάσεων στο Κέντρο του Λόγου, προετοιμάζοντας τον εγκέφαλο για την εκφορά λόγου.
Μέσα και Τρόποι Επικοινωνίας
Η ΕΕΕ περιλαμβάνει ένα ευρύ φάσμα εργαλείων και μέσων που χρησιμοποιούνται ανάλογα με τις ανάγκες κάθε παιδιού:
- άγγιγμα
- νοήματα
- σύμβολα
- εικόνες
- συσκευές παραγωγής ήχου
- ηλεκτρονικά μέσα (tablet, εφαρμογές)
Σύμφωνα με την International Society of Augmentative and Alternative Communication, όλα αυτά αποτελούν ισότιμους τρόπους επικοινωνίας, εφόσον δίνουν στο παιδί τη δυνατότητα να εκφράσει σκέψεις, συναισθήματα και επιθυμίες.
Η σημασία του λόγου
Η ΕΕΕ δεν αντικαθιστά τη γλώσσα· αντιθέτως, βασίζεται στη φυσική εξέλιξή της. Από τα πρώτα χρόνια ζωής, τα παιδιά χρησιμοποιούν τη γλώσσα για πολλούς σκοπούς:
- να ζητήσουν κάτι που χρειάζονται,
- να τραβήξουν την προσοχή,
- να διαμαρτυρηθούν,
- να κάνουν ερωτήσεις,
- να μοιραστούν πληροφορίες,
- να εκφράσουν αποδοχή ή απόρριψη,
- να διορθώσουν ή να διεκδικήσουν.
Η ΕΕΕ δίνει στα παιδιά με δυσκολίες τη δυνατότητα να συμμετέχουν σε αυτή τη φυσική διαδικασία, ακόμα κι όταν η ομιλία τους είναι περιορισμένη.
Ο Τρόπος Μάθησης
Η εκμάθηση της ΕΕΕ ακολουθεί την ίδια λογική με την εκμάθηση της γλώσσας:
- Τα παιδιά μαθαίνουν ελληνικά επειδή ακούν καθημερινά ελληνικά.
- Μαθαίνουν νοηματική επειδή τη βλέπουν να χρησιμοποιείται γύρω τους.
- Αντίστοιχα, μαθαίνουν ΕΕΕ επειδή την παρακολουθούν σε συνεχή χρήση στο περιβάλλον τους.
Η εκπαίδευση και η συστηματική εξάσκηση είναι απαραίτητες. Έτσι τα παιδιά αποκτούν βασικό λεξιλόγιο όπως «πάλι», «τέλος», «βοήθεια», «πεινάω», «διψάω», «θέλω κάτι άλλο», «μ’ αρέσει», που τα βοηθά να εκφράζονται ανάλογα με τις ανάγκες και τα ενδιαφέροντά τους.
Τα Είδη Εναλλακτικής Επαυξητικής Επικοινωνίας
Η ΕΕΕ μπορεί να πάρει διάφορες μορφές, οι οποίες συνήθως κατηγοριοποιούνται ως εξής:
- Υψηλής τεχνολογίας: περιλαμβάνει συσκευές με φωνητική έξοδο, εξειδικευμένες εφαρμογές σε tablet ή ηλεκτρονικούς υπολογιστές, που επιτρέπουν στο παιδί να «μιλά» μέσω της τεχνολογίας.
- Μεσαίας τεχνολογίας: συσκευές ή εργαλεία που προσφέρουν περιορισμένες δυνατότητες φωνητικής εξόδου ή οπτικής αναπαράστασης.
- Χαμηλής τεχνολογίας: απλά μέσα όπως πίνακες επικοινωνίας, κάρτες με εικόνες, σύμβολα ή χειρονομίες.
Η επιλογή του κατάλληλου είδους εξαρτάται από τις ανάγκες του παιδιού και τις πιθανές κινητικές του δυσκολίες.
Ο Ρόλος της Διεπιστημονικής Ομάδας
Η επιτυχία ενός προγράμματος ΕΕΕ βασίζεται στη σωστή αξιολόγηση και στη συνεργασία ειδικών:
- Ο λογοθεραπευτής αξιολογεί το επίπεδο λόγου και καθορίζει το λεξιλόγιο που πρέπει να χρησιμοποιηθεί.
- Ο εργοθεραπευτής και ο φυσικοθεραπευτής αξιολογούν τις κινητικές δυνατότητες του παιδιού και τον ευκολότερο τρόπο πρόσβασης στο σύστημα (π.χ. με το χέρι, με το βλέμμα, με διακόπτες).
- Οι γονείς εκπαιδεύονται ώστε να χρησιμοποιούν τα εργαλεία στο σπίτι, ενισχύοντας τη γενίκευση των δεξιοτήτων.
Γιατί είναι σημαντική η ΕΕΕ
Η Εναλλακτική Επαυξητική Επικοινωνία δεν αποτελεί «τελευταία λύση» αλλά ένα πολύτιμο εργαλείο ενδυνάμωσης. Δίνει στα παιδιά τη δυνατότητα να έχουν φωνή, να συμμετέχουν ενεργά στην καθημερινή ζωή και να αποκτούν αυτοπεποίθηση.
Η χρήση της ΕΕΕ οδηγεί σε:
- μεγαλύτερη ανεξαρτησία,
- καλύτερη κοινωνική αλληλεπίδραση,
- μείωση απογοήτευσης και προβληματικών συμπεριφορών,
- ενίσχυση της μάθησης και της γνωστικής ανάπτυξης.
Όσο πιο έγκαιρα ενταχθεί στη ζωή του παιδιού, τόσο πιο θετικά είναι τα αποτελέσματα στην εξέλιξή του.